Ból kręgosłupa: przyczyny, rodzaje, leczenie i rehabilitacja. e-Recepta online na leki przeciwbólowe oraz L4 przy rwie kulszowej

Czym jest ból kręgosłupa?

Ból kręgosłupa to jedna z najczęstszych dolegliwości zgłaszanych w podstawowej opiece zdrowotnej – według danych WHO, w ciągu życia doświadcza go aż 60-80% populacji. Może on dotyczyć każdego odcinka: szyjnego (kark), piersiowego (środkowa część pleców), lędźwiowego (dolna część pleców) oraz krzyżowo-guzicznego. Ból może być odczuwany miejscowo lub promieniować do kończyn, głowy, klatki piersiowej czy jamy brzusznej.

Przyczyny bólu kręgosłupa dzielimy na dwie główne grupy. Odkręgosłupowe – związane bezpośrednio ze strukturami kręgosłupa: kręgami, krążkami międzykręgowymi (dyskami), stawami, więzadłami, mięśniami przykręgosłupowymi. Pozakręgosłupowe – gdy ból jest objawem innych chorób: kamicy nerkowej, zapalenia trzustki, chorób serca (zawał, choroba wieńcowa), schorzeń ginekologicznych, zapalenia opon mózgowych czy nowotworów. Dlatego każdy przewlekły ból pleców wymaga diagnostyki, by wykluczyć poważne przyczyny.

Objawy bólu kręgosłupa – na co zwrócić uwagę?

Objawy zależą od lokalizacji procesu chorobowego i tego, które struktury są uciskane. Najczęściej zgłaszane dolegliwości to:

Rodzaje bólu kręgosłupa – dyskopatia, rwa kulszowa, lumbago, osteoporoza

Ból pleców może mieć różne podłoże. Poniższa tabela porównuje najczęstsze schorzenia kręgosłupa:

Diagnostyka bólu kręgosłupa – RTG, rezonans magnetyczny, TK

Wybór metody obrazowania zależy od podejrzewanej przyczyny. RTG kręgosłupa to badanie podstawowe – pozwala ocenić ustawienie kręgów, wysokość krążków międzykręgowych, obecność zmian zwyrodnieniowych, ale nie uwidacznia przepuklin dyskowych ani struktur nerwowych. Rezonans magnetyczny (MRI) to złoty standard w diagnostyce dyskopatii, rwy kulszowej, zmian zapalnych i nowotworowych. Pozwala zobrazować krążki międzykręgowe, rdzeń kręgowy, korzenie nerwowe. Tomografia komputerowa (TK) jest stosowana przy przeciwwskazaniach do MRI (rozrusznik serca, implanty ferromagnetyczne) lub w ocenie zmian kostnych.

Badania dodatkowe: elektromiografia (EMG) w przypadku podejrzenia uszkodzenia nerwów obwodowych, densytometria w diagnostyce osteoporozy, badania laboratoryjne (OB, CRP, odczyn Waalego-Rosego) przy podejrzeniu chorób zapalnych (ZZSK).

Leczenie farmakologiczne – NLPZ, leki przeciwbólowe, miorelaksanty

Leczenie ostrego bólu kręgosłupa opiera się na lekach przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Wybór zależy od nasilenia dolegliwości i przeciwwskazań. W Polsce dostępne są następujące grupy leków:

• Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – ibuprofen (Ibum, Nurofen), naproksen (Naxdom, Naproxen), diklofenak (Olfen, Diclofenac), ketoprofen (Ketonal). Działają przeciwbólowo, przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo. Uwaga: nie stosować przy chorobie wrzodowej żołądka, uszkodzeniu nerek, w ciąży (III trymestr).
• Paracetamol (acetaminofen) – paracetamol (Apap, Panadol) – łagodny ból, bezpieczny, ale nie działa przeciwzapalnie.
• Leki miorelaksacyjne (rozluźniające mięśnie) – tiokolchikozyd (Mydocalm, Tolperisone), cyklobenzapryna, metokarbamol. Stosowane przy nasilonych skurczach mięśni przykręgosłupowych. Na receptę.
• Opioidy słabe – tramadol (Tramal) – w bólu przewlekłym i silnym, gdy NLPZ są nieskuteczne lub przeciwwskazane. Na receptę, ryzyko uzależnienia.
• Leki miejscowe – maści i żele z NLPZ (diklofenak, ketoprofen), plastry przeciwbólowe (z lidokainą).

Rehabilitacja – fizjoterapia, masaż, ćwiczenia

Rehabilitacja jest kluczowym elementem leczenia bólu kręgosłupa – zarówno ostrego, jak i przewlekłego. W zależności od schorzenia stosuje się:

• Fizykoterapię – laseroterapia (łagodzi ból, przyspiesza gojenie), magnetoterapia, TENS (przezskórna elektryczna stymulacja nerwów), krioterapia (okłady z zimnego żelu).
• Masaż leczniczy – rozluźnia mięśnie przykręgosłupowe, poprawia ukrwienie.
• Kinezyterapię (ćwiczenia) – indywidualnie dobierane ćwiczenia wzmacniające mięśnie głębokie brzucha i pleców (tzw. core stability), rozciągające, poprawiające ruchomość kręgosłupa.
• Terapię manualną – techniki mobilizacji stawów, trakcja (rozciąganie) kręgosłupa.

W przypadku dużego ubytku siły mięśniowej lub opadania stopy (rwa kulszowa) konieczna jest intensywna rehabilitacja. W przewlekłych bólach kręgosłupa ważne jest także trenowanie prawidłowych nawyków ruchowych (ergonomia) i unikanie czynników wyzwalających.

Domowe sposoby – ciepłe okłady, unikanie dźwigania, odpoczynek

W przypadku ostrego bólu (lumbago) pierwsze 24-48 godziny warto poświęcić na odpoczynek w pozycji odciążającej (najlepiej leżenie na boku z nogami podkurczonymi lub na plecach z nogami uniesionymi na poduszce). Domowe sposoby mogą przynieść ulgę:

• ciepłe okłady – termofor, poduszka grzewcza, ciepła kąpiel rozluźniają mięśnie (stosować po ustąpieniu ostrego stanu zapalnego);
• zimne okłady – w pierwszych godzinach po urazie (np. lód w worku) zmniejszają obrzęk i ból;
• unikanie dźwigania – przez 2-4 tygodnie, aby nie przeciążać uszkodzonych struktur;
• zmiana pozycji co 20-30 minut przy pracy siedzącej, stosowanie poduszki ortopedycznej (wałka pod odcinek lędźwiowy);
• wygodne łóżko – materac średnio twardy (nie za miękki, nie za twardy);
• ćwiczenia oddechowe – redukcja napięcia mięśniowego.

Kiedy ból kręgosłupa wymaga pilnej interwencji?

Większość bólów kręgosłupa ma charakter mechaniczny i ustępuje po leczeniu zachowawczym. Istnieją jednak objawy alarmowe (tzw. czerwone flagi), które wymagają natychmiastowej diagnostyki i często hospitalizacji:

• zespół ogona końskiego – utrata czucia w okolicy krocza („siodłowa” – obszar pośladków i wewnętrznej strony ud), nietrzymanie moczu/stolca, porażenie kończyn dolnych – stan nagły wymagający operacji w trybie pilnym!
• niedowład lub porażenie kończyny (opadająca stopa, nie można unieść nogi);
• gorączka, dreszcze, nocne poty – mogą świadczyć o zapaleniu kręgów (spondylodiscitis);
• niezamierzona utrata masy ciała (>5% w ciągu 3 miesięcy) – podejrzenie procesu nowotworowego;
• silny ból w spoczynku, nieustępujący w pozycji leżącej;
• obecność choroby nowotworowej w wywiadzie (ryzyko przerzutów do kręgosłupa).

W przypadku wystąpienia któregokolwiek z tych objawów należy niezwłocznie udać się do szpitalnego oddziału ratunkowego (SOR).

e-Recepta na leki przeciwbólowe – konsultacja lekarska online

Jeśli zmagasz się z ostrym bólem kręgosłupa (lumbago, rwa kulszowa) lub zaostrzeniem przewlekłej dolegliwości, możesz skorzystać z konsultacji lekarskiej online. Podczas teleporady lekarz oceni charakter bólu, lokalizację, obecność objawów neurologicznych (drętwienie, osłabienie siły). W przypadku niepowikłanego bólu mechanicznego (brak objawów alarmowych) może wystawić e-receptę na leki przeciwbólowe (NLPZ, miorelaksanty) oraz zalecić rehabilitację. Jeśli ból promieniuje, towarzyszy mu osłabienie siły lub występują objawy alarmowe – skieruje na diagnostykę obrazową (MRI) i wizytę stacjonarną u ortopedy lub neurochirurga.

Kiedy ból kręgosłupa kwalifikuje do L4 online?

Lekarz może wystawić e-ZLA (elektroniczne zwolnienie lekarskie) po telekonsultacji w sytuacjach, gdy stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie pracy. W przypadku bólu kręgosłupa typowe wskazania to:

• ostry ból kręgosłupa (lumbago, rwa kulszowa) uniemożliwiający poruszanie się, schylanie, przyjmowanie pozycji siedzącej – zwolnienie na 7-14 dni;
• dyskopatia z objawami neurologicznymi (drętwienie, osłabienie siły) – dłuższe zwolnienie (do 4 tygodni) w zależności od rehabilitacji;
• przewlekły ból kręgosłupa w okresie zaostrzenia, wymagający intensywnego leczenia i rehabilitacji;
• praca w zawodach wymagających dźwigania, długiego siedzenia lub stania (kierowcy, pracownicy fizyczni, biurowi) – w celu odciążenia kręgosłupa.