EllaOne czy Escapelle? Którą tabletkę „dzień po” wybrać? Porównanie skuteczności, czasu działania i ceny. Recepta-expres na EllaOne/Escapelle

Czym jest antykoncepcja awaryjna? (i czym nie jest)

Antykoncepcja awaryjna, potocznie nazywana tabletką „dzień po”, to metoda zapobiegania ciąży stosowana po odbytym stosunku seksualnym bez zabezpieczenia lub w sytuacji, gdy zastosowana metoda antykoncepcji zawiodła (pęknięta prezerwatywa, zapomniana tabletka, przesunięcie wkładki). Ważne: tabletka „dzień po” nie jest tabletką wczesnoporonną – nie przerywa istniejącej ciąży, nie powoduje poronienia ani nie uszkadza zarodka, jeśli do implantacji już doszło. Zgodnie z definicją NICE (National Institute for Health and Care Excellence), antykoncepcja awaryjna działa na etapie przed implantacją, a ciąża rozpoczyna się w momencie zagnieżdżenia się zarodka w macicy [1].

W Polsce antykoncepcja awaryjna dostępna jest wyłącznie na receptę (od 2018 roku). Oba preparaty – EllaOne i Escapelle – są w 100% nierefundowane, a ich ceny wahają się od 35 do 120 zł w zależności od wybranego leku.

EllaOne – octan uliprystalu – jak działa i kiedy stosować?

EllaOne zawiera substancję czynną octan uliprystalu – syntetyczny modulator receptora progesteronowego. Działa poprzez blokowanie receptora progesteronowego, co opóźnia lub hamuje owulację nawet wtedy, gdy zbliża się ona do momentu uwolnienia komórki jajowej. Dzięki temu EllaOne ma dłuższe okno czasowe – można ją przyjąć do 120 godzin (5 dni) od odbycia stosunku. Według badań klinicznych opublikowanych w czasopiśmie „Contraception”, skuteczność leku przy zażyciu w ciągu 24 godzin wynosi około 97,7% [2].

Co istotne, EllaOne zachowuje skuteczność także u kobiet z wyższą masą ciała (BMI >30), gdzie inne preparaty mogą być mniej skuteczne. Badanie randomizowane opublikowane w 2024 roku wykazało, że w grupie kobiet o masie ciała ≥80 kg nie stwierdzono istotnych różnic w skuteczności między preparatami [3]. Lek jest dostępny na receptę, a jego cena kształtuje się w okolicach 90-120 zł.

Escapelle – lewonorgestrel – klasyczna tabletka „72h”

Escapelle zawiera lewonorgestrel – syntetyczny hormon, który jest stosowany również w stałej antykoncepcji hormonalnej. Jego mechanizm działania polega na hamowaniu lub opóźnianiu owulacji oraz zagęszczaniu śluzu szyjkowego, co blokuje przemieszczanie się plemników. W przeciwieństwie do EllaOne, lewonorgestrel nie ma wpływu na endometrium (błonę śluzową macicy) [4].

Escapelle należy przyjąć w ciągu 72 godzin (3 dni) od stosunku. Im szybciej, tym lepiej – skuteczność w ciągu pierwszych 24 godzin wynosi około 99%, po 48-72 godzinach spada do około 85%. Lek jest skuteczny u kobiet z prawidłową masą ciała (BMI <25), natomiast przy BMI >30 jego skuteczność może być obniżona. Cena Escapelle to około 35-65 zł.

EllaOne vs Escapelle – tabela porównawcza (czas, skuteczność, cena)

Którą tabletkę wybrać? Kiedy EllaOne, a kiedy Escapelle?

Wybór między EllaOne a Escapelle zależy od kilku czynników. Escapelle jest tańsza (35-65 zł) i działa w ciągu 72 godzin od stosunku. Sprawdza się u kobiet, które szybko reagują (w ciągu 1-2 dni) i mają prawidłową masę ciała (BMI <25). To dobry wybór, gdy od zdarzenia minęło mniej niż 48 godzin, a masa ciała nie jest podwyższona.

EllaOne jest droższa (90-120 zł), ale ma dłuższe okno czasowe – 120 godzin (5 dni). Jest skuteczniejsza u kobiet z wyższą masą ciała (BMI >30) i w późniejszych fazach cyklu, gdy owulacja jest blisko. Jeśli od stosunku minęło więcej niż 48 godzin, lub jeśli kobieta ma nadwagę/otyłość, EllaOne jest lepszym wyborem. W przypadku kobiet stosujących regularnie antykoncepcję hormonalną (tabletki, plaster) – EllaOne może osłabiać jej działanie, dlatego należy kontynuować przyjmowanie tabletek i skonsultować się z lekarzem.

Skutki uboczne – co może się pojawić?

Działania niepożądane obu preparatów są podobne i zwykle łagodne oraz przemijające. Według badań klinicznych opublikowanych w czasopiśmie „Contraception”, najczęściej zgłaszane to: nudności (u 10-20% kobiet), ból głowy, zawroty głowy, ból brzucha, tkliwość piersi, plamienia z dróg rodnych [5]. Jeśli wymioty wystąpią w ciągu 3 godzin od zażycia tabletki, należy skonsultować się z lekarzem – może być konieczne powtórzenie dawki (w przypadku Escapelle – druga tabletka, w przypadku EllaOne – zmiana preparatu).

Wpływ na cykl miesiączkowy: po zażyciu tabletki miesiączka może wystąpić wcześniej lub później (nawet do 7 dni). Jeśli opóźnienie jest większe lub nie ma miesiączki w ciągu 3 tygodni, należy wykonać test ciążowy.

Jakie leki osłabiają działanie tabletki?

Niektóre leki przyspieszają metabolizm hormonów, co może zmniejszyć skuteczność antykoncepcji awaryjnej [6]. Dotyczy to zarówno Escapelle, jak i EllaOne. Należy poinformować lekarza o przyjmowaniu:

• leków przeciwpadaczkowych (fenytoina, karbamazepina, barbiturany);
• leków na gruźlicę (ryfampicyna, ryfabutyna);
• leków stosowanych w HIV (rytonawir, efawirenz);
• ziele dziurawca (Hypericum perforatum).

W przypadku stosowania tych leków, zarówno EllaOne, jak i Escapelle mogą być mniej skuteczne. Lekarz może zalecić zwiększenie dawki (w przypadku Escapelle – podwójna dawka) lub inną metodę antykoncepcji awaryjnej (np. wkładkę wewnątrzmaciczną).

Czy można karmić piersią po zażyciu?

Karmienie piersią jest możliwe, ale z zachowaniem ostrożności. W przypadku Escapelle substancja czynna przenika do mleka w niewielkich ilościach. Zaleca się przyjęcie tabletki bezpośrednio po karmieniu, a następnie wstrzymanie karmienia na 8 godzin [7]. W przypadku EllaOne przerwa w karmieniu powinna wynosić co najmniej 24 godziny (substancja czynna przenika do mleka w większych stężeniach). W okresie przerwy mleko można odciągać i wylewać, a dziecko karmić wcześniej odciągniętym pokarmem lub mlekiem modyfikowanym.

e-Recepta na tabletkę „dzień po” – konsultacja online

Tabletka „dzień po” dostępna jest wyłącznie na receptę. Najszybszym sposobem jej uzyskania jest konsultacja lekarska online. Jak to wygląda? Wypełniasz formularz medyczny (data ostatniej miesiączki, stosowane leki, przeciwwskazania). Lekarz analizuje dane – w przypadku braku przeciwwskazań wystawia e-receptę w ciągu 15-30 minut. Receptę otrzymujesz SMS-em i e-mailem, a następnie realizujesz ją w dowolnej aptece, podając kod recepty i PESEL.

Konsultacja online jest szczególnie przydatna w sytuacjach awaryjnych (weekendy, święta, późne godziny) – nie musisz czekać w kolejce do przychodni. Warto jednak pamiętać, że im szybciej zażyjesz tabletkę, tym większa jej skuteczność.

Czy po tabletce trzeba zrobić test ciążowy?

Tak – jeśli miesiączka nie wystąpi w ciągu 3 tygodni od zażycia, należy wykonać test ciążowy (płytkowy z apteki lub badanie beta-hCG z krwi). Tabletka nie przerywa istniejącej ciąży, dlatego przy opóźnionej miesiączce należy potwierdzić jej brak. Jeśli test jest dodatni, należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem.